Hoe noem je duizend juristen op de bodem van de zee? Antwoord: een goed begin. Ik moest aan dit grapje denken tijdens mijn bezoek aan het Haus der Wannsee-Konferenz, in Wannsee, Berlijn. Dat een huis vernoemd is naar een samenkomst die ruim 80 jaar geleden daar heeft plaatsgevonden geeft de historische beladenheid al aan.
Na een klein uurtje rijden vanuit Friedrichstrasse met de S-Bahn reed ik vervolgens met de bus door Wannsee. Ik herkende de beelden uit de films van de jaren 30 van de vorige eeuw. Vrolijke mensen die in de prachtige meren zwommen. Beelden van mooie flirtende jongens en meisjes. Vrolijke kinderen die aan grote ijsjes likten en beter gesitueerden die in prachtige zeilboten over het water gleden onderwijl zippend aan glazen champagne. En dan plots de borden met Für Juden verboten. Verboden voor Joden.
In de bus werd omgeroepen dat we de halte bereikten van de villa. Zelfs de bushalte was vernoemd naar de conferentie. Nadat ik was uitgestapt, wandelde ik enkele meters naar de poort. Er hing een serene stilte, alsof het universum nog de adem inhield vanwege het kwaad dat hier decennia geleden werd beraamd. Via een keurig verzorgde oprijlaan bereikte ik de ingang van de villa. Bij het betreden van het schitterende monumentale pand, dacht ik aan de gebeurtenissen van 20 januari 1942, de dag waarop Reinhard Heydrich, Adolf Eichmann, Roland Freisler, Heinrich (Gestapo) Müller en nog 11 andere top nazi’s deze zelfde deur passeerden. Ik streek met mijn hand over de deur.
In opdracht van Hitler en Goering, moesten deze 15 mannen onder leiding van Heydrich de “Endlösung”, oftewel de systematische vernietiging van 11 miljoen Europese Joden bespreken. Ogenschijnlijk keurige mannen, veelal academici, strak in pak en uniform gestoken die onder genot van een heerlijke lunch en andere versnaperingen bespraken hoe de genocide op de Joden zo snel en efficient mogelijk kon worden uitgevoerd. Als gevolg van deze meeting werden eeuwenoude Joodse gemeenschappen uitgeroeid en werden complete Joodse families in concentratiekampen vergast of in donkere bossen in Oost-Europa door Duitse Einsatzgruppen en hun handlangers vermoord.
Samen met andere bezoekers, liep ik zwijgend en met ingehouden adem door de salon waar de beruchte vergadering heeft plaatsgevonden. Een oorverdovende, drukkende stilte. Niemand keek elkaar in de ogen, alsof we ons als mens schaamden voor de verschrikkingen waar wij als soort toe in staat blijken te zijn. Aan de muren hingen de foto’s van de deelnemers en de notulen van de vergadering. Alles van de bespreking is in detail te volgen. Ik bleef geruime tijd in de ruimte staan en probeerde me de 15 mannen voor de geest te halen die hier samen de moord op miljoenen Joden bespraken en planden.
Of het door de onzichtbare aanwezigheid van 6 miljoen vermoordde Joden kwam of de demonische golven in de tijd die op die bewuste dag in 1942 zijn gaan rollen en mij overspoelden, ik heb geen idee, maar een beklemmend gevoel bekroop me. Ik liep de tuin achter de villa in. Het was prachtig weer en ik nam plaats op een bankje langs het water. Een zeilboot gleed gracieus voorbij en even later een motorjacht. Ik sloot mijn ogen en genoot van de zonnestralen op mijn gezicht en het geluid van het klotsende water. Toen ik na een paar minuten mijn ogen weer opende, zag ik een vader en moeder zwaan met een paar donzige kleine zwaantjes in het water spelen. Ik dacht aan de vele Joodse vaders en moeders die met hun kinderen aan de hand richting gaskamers liepen of aan de rand van een massagraf met een nekschot waren gedood als gevolg van woorden en zinnen gesproken in de villa achter mij die met schuldgevoel over mijn schouders mee staarde over de rivier. Woorden en zinnen. 6 miljoen doden. Het beklemmende gevoel kwam weer terug. Mijn waarde lezer, ik hoop dat je mij vergeeft dat ik geen mooi of opbeurend besluit kon bedenken voor dit stuk.
Oh ja, waarom dat flauwe grapje over juristen aan het begin? Van de 15 mannen die op de conferentie aanwezig waren, waren er 9 juristen. Dat stemt tot nadenken over menselijke wetgeving en overijverige ambtenaren die de letter van de wet strikt uitvoeren zonder oog te hebben voor de mens. Zoals de geschiedenis keer op keer weer bewijst kan er zich soms tussen recht en moraal een gapende kloof bevinden met daarin helaas vele onschuldige slachtoffers. Woorden en zinnen.
Startseite EN | Wannsee-Konferenz Relaunch (ghwk.de
Aanrader: Conspiracy (TV Movie 2001) - IMDb